Zugführerunterstand (ZF.1)

Dit plan is getekend door Tom Oliviers

Een Zugführerunterstand was een kleine betonnen bunker die dienstdeed als commandopost op zug-niveau, en vormde daarmee de laagste bevelspost binnen de Duitse infanteriestructuur. Deze onderkomens werden opgesteld in de tussenlinie, gemiddeld op circa 35 meter achter de frontlinie, zodat de Zugführer dicht genoeg bij zijn manschappen bleef om direct bevel te kunnen voeren, maar toch enige bescherming genoot tegen artillerievuur en infanterie-aanvallen.

De Zugführer van Zug 1 binnen het eerste Regimentsabschnitt had in deze sector 108 manschappen onder zijn bevel. Vanuit deze bunker verliep de tactische bevelvoering en de rapportering naar boven.

De Zugführerunterstand stond via loopgraven en communicatielijnen in verbinding met de Gruppenbefehlstand A (GB.A), de commandopost op groeps- of bataljonsniveau. Van daaruit liep de bevelslijn verder naar de Infanterieregimentskommandeur (JK.3), die zijn commandopost had ingericht aan het Heidehof te Kapellen.

Bovenstaande foto’s tonen de Zugführerunterstand zoals hij er in 2011 bij lag. De bunker stond – zoals bijna altijd – grotendeels onder water. In die omstandigheden waren nog enkele houten stoelen en tafels aanwezig, afkomstig uit de Eerste Wereldoorlog en dus meer dan negentig jaar oud.

Zolang het hout onder water bleef, was het opmerkelijk goed bewaard. Zodra het echter blootgesteld werd aan zuurstof, zette het afbraakproces zich razendsnel in. Schimmels en bacteriën deden hun werk en binnen korte tijd was het hout volledig tot spijs vergaan. Van deze inrichting is vandaag niets meer overgebleven; slechts één foto vormt nog het stille bewijs dat deze bunker ooit daadwerkelijk was ingericht en gebruikt.

In 2013 kregen we de opdracht om de bunker verder open te breken. Sinds 1944 was hij dichtgemetseld door de Organisation Todt, met als doel hergebruik door vijandelijke troepen te verhinderen. In latere jaren werd de bunker opnieuw geopend door de toenmalige boseigenaar, die hem wilde inrichten als opslagruimte voor de jacht. Door de hoge grondwaterstand bleek dat plan echter onhaalbaar en de bunker is uiteindelijk nooit voor die functie gebruikt. Men heeft later een andere bunker geopend om dat idee alsnog te realiseren.

Na het volledig verwijderen van de ongeveer 60 cm dikke bakstenen dichtmetseling in de deuropening, werd een nieuwe gegalvaniseerde stalen buitendeur geplaatst, voorzien van een invliegopening voor vleermuizen. De permanente aanwezigheid van grondwater zorgt voor een stabiel, koel en tochtvrij microklimaat, waardoor deze bunker bijzonder geschikt is als winterverblijf voor vleermuizen.

De bunker is vandaag niet meer vrij toegankelijk voor het publiek, maar bevindt zich wel binnen de perimeter van het loopgravenpad in Kapellen en maakt zo nog steeds deel uit van het historisch landschap.

Deze 3D-plannen werden getekend door Tom Oliviers