Digitale 3D-reconstructie, fotorealistisch uitgewerkt met behulp van AI door Tom Oliviers.

De tweede positie met zwaar geschut in de omgeving van Zandvliet lag ten zuiden van huis Zuidhavendijk, direct naast het Conterscherp. Hier bevond zich een ronde betonnen geschutsbedding waarop een zwaar spoorwegkanon stond opgesteld. De bedding werd geflankeerd door twee betonnen munitiebunkers; beide bunkers zijn vandaag de dag bewaard gebleven.

Het kanon dat hier was geplaatst was een 17 cm SK L/40 i.R.L. auf Eisenbahnwagen. Dit type was een zwaar spoorweggeschut dat het Duitse leger op het Westfront inzette.

Het 17cm kanon zoals gezien in het kamp van Brasschaat waar ze na wo1 naartoe gebracht werden. (Collectie: Tom Oliviers)

De 17 cm SK L/40 was oorspronkelijk een schipsgeschut dat uit pre-dreadnought-slagschepen verwijderd en aangepast werd voor gebruik aan land. Door het enorme gewicht van het complete systeem werden deze kanonnen op spoorwegwagens gemonteerd met een speciale geschutsbedding om de terugslag op te vangen.

Technische gegevens van het 17 cm SK L/40-spoorwegkanon:

Kaliber: 172,6 mm (17,26 cm)
Gewicht in opstelling: circa 61,5 ton
Totale lengte: 16,75 m
Looplengte: 6,9 m (L/40)
Elevatie: 0° tot +45°
Traverse: ±26°
Vuursnelheid: circa 1 schot per minuut
granaatsnelheid: 785 – 815 m/s
Maximale schootsafstand: 24 020 m

Het kanon kon dus granaten met een gewicht rond de 62,8 kg met voldoende explosieve lading over meer dan 24 km afstand afvuren. Dit maakte het geschikt voor diepere vuursteun over open terrein en belangrijke transportassen zoals de monding van de Schelde, hoewel de vuursnelheid gering bleef door het zware projectiel en handmatige ladingprocedé.

De twee 17 cm-kanonnen die op deze batterij waren opgesteld, hadden hun oorsprong in de Duitse oorlogsvloot. Het betrof stukken die afkomstig waren van één van de vijf linienschepen van de Deutschland-klasse (1906) van de Kaiserliche Marine.

De Deutschland-klasse bestond uit een reeks pre-dreadnought slagschepen, ontworpen volgens de vestingbouwkundige en maritieme inzichten van het einde van de 19e eeuw. De schepen waren zwaar gepantserd en degelijk gebouwd, maar beschikten over een beperkte snelheid en raakten al snel technisch achterhaald na de introductie van de dreadnoughts.

De klasse bestond uit de volgende schepen:

SMS Deutschland
SMS Hannover
SMS Pommern
SMS Schlesien
SMS Schleswig-Holstein

Ondanks hun snelle veroudering bleven deze schepen nog jarenlang in gebruik, voornamelijk als opleidingsschepen en voor kustverdediging. De artillerie werd daarbij gedeeltelijk ontmanteld en herbestemd, onder meer voor vaste landbatterijen zoals deze.

Locatie van een 17cm SK L/40 kanon in de SMS Schleswig-Holstein (Foto: Replica)

Eén schip uit de klasse, de SMS Schleswig-Holstein, zou later nog een bijzondere plaats in de geschiedenis innemen: op 1 september 1939 loste zij bij Westerplatte het eerste schot van de Tweede Wereldoorlog.

3D XRAY getekend door Tom Oliviers

De twee betonnen bunkers bij de stelling waren munitiebunkers bedoeld om granaten en ladingen nabij het kanon veilig op te slaan. Het dak van deze bunkers was oorspronkelijk versterkt met een dubbele laag spoorwegstaven om de structuur te versterken tegen fragmentatie en gewicht. In de achterwand was een verticale laag spoorstaven voorzien, wat de bunker extra weerstand gaf tegen inslaande projectielen. Na het einde van de oorlog zijn deze spoorstaven vrijwel geheel verwijderd en verschroot. Langs de buitenzijde waren de bunkers afgewerkt met een dikke laag kasseien